TEZHİP

Doğadaki görünümleri üslûba çekilerek çizilen bitki kaynaklı motiflere “hatâyî grubu” denir. Yaprak motifi, çiçeklerin kuş bakışı görünüşünün üslûplaştırılmasıyla çizilen penç, az gelişmiş ve gelişmiş çiçeklerin dikine kesitinin üslûba çekilmesiyle elde edilen goncagül ve hatâyî bu gruptandır. Bu sanatta yer alan diğer önemli motifler de daha az stilize edilen “karanfil, lâle, gül, siklamen ve menekşe” dir.

XVI. yüzyılın ortalarında Şahkulu’nun talebesi ve dönemin sernakkaşı müzehhip Kara Memi, bu motifleri dalında yaprağı ile tezhip desenlerine sokarak kendi ismiyle anılan yeni bir üslûbu başlatmıştır. Kısmen üslûplaşmış serviler, bahar açmış veya meyve vermiş ağaçlar da bu üslûbun devamıdır. XVIII. yüzyılın ilk çeyreğinden itibaren motif özelliğini kaybetmeye başlayan çiçekler daha ziyade minyatür özelliği kazanarak “şükûfe” adıyla Türk tezyinî sanatlarında çok yaygın biçimde kullanılmıştır

Hayvanî çıkışlı motifler Osmanlı kitap sanatlarında, özellikle dinî yazmalarda, âyet ve hadis yazılı levha bezemelerinde yer almamış, daha çok minyatürlerde veya yazısız pano biçimindeki halkârî ve ruganî (lake) desenlerde görülmüştür.

Tezhipte kullanılan belli başlı teknikler ise: “zemini boyalı klasik tezhip, zerenderzer,  halkârî,  çift tahrir, zerefşan” dır.

Müzehhipler, klasik üslupla başladıkları bu sanatı, ustalaştıkça serbest kompozisyonlarla da yorumlayabilirler.